Khám Phá Tê Tê Java: Báu Vật Quý Hiếm Của Đông Nam Á

Tê tê Java, một loài động vật cực kỳ quý hiếm, đang trở thành tâm điểm cho nỗ lực bảo vệ động vật hoang dã tại Đông Nam Á, bao gồm cả Việt Nam.

Trước tình hình ngày càng nghiêm trọng của nạn săn bắn và buôn bán động vật hoang dã, tê tê đã trở thành biểu tượng cho những nỗ lực nhằm bảo tồn các loài động vật có nguy cơ tuyệt chủng. Việc tiêu thụ không bền vững đã đẩy nhiều loài vào tình trạng nguy hiểm và tê tê là một trong số đó.

Hình ảnh một con tê tê đang ngáp ở Khu bảo tồn Khamab Kalahari, Nam Phi. (Nguồn: Workingwithwildlife).

Theo Hiệp hội Bảo tồn Động vật Hoang dã quốc tế (WCS), buôn bán động vật hoang dã bất hợp pháp tạo ra lợi nhuận đáng kinh ngạc lên tới 10 tỷ đô la mỗi năm. Cùng với đó, nạn buôn bán gỗ và thủy sản cũng góp phần không nhỏ vào vấn đề này, khiến cho cuộc chiến chống nạn buôn lậu trở nên cấp bách hơn bao giờ hết.

Sự gia tăng nhu cầu về sản phẩm từ động vật hoang dã là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này. Các sản phẩm như thịt rừng, thuốc chữa bệnh truyền thống, và đồ trang sức từ vảy tê tê trở thành mục tiêu của những kẻ săn trộm.

Đáng buồn thay cho loài tê tê!

Loài động vật này, thường sống ẩn dật và về đêm, đang bị giết hại không thương tiếc để phục vụ cho nhu cầu của con người. Với vảy cứng cáp, tê tê có khả năng tự bảo vệ mình, nhưng trước sự tấn công của con người, chúng dường như không có lối thoát.

Tê tê là loài động vật có vú duy nhất được bao phủ hoàn toàn bởi các lớp vảy keratin cứng, giúp chúng tránh khỏi những kẻ săn mồi như sư tử và báo. Khi gặp nguy hiểm, chúng cuộn tròn lại, tạo thành một lớp bảo vệ chắc chắn.

Tê tê cuộn tròn mình trong tư thế phòng thủ. (Ảnh chụp tại Khu bảo tồn Khamab Kalahari/Workingwithwildlife).

Mỗi con tê tê có thể tiêu thụ một lượng lớn mối, giúp bảo vệ đất đai khỏi bị phá hoại, nhưng chính sự quý hiếm của chúng lại khiến chúng trở thành mục tiêu săn bắn cao.

Tê tê hiện là loài động vật có vú hoang dã bị buôn bán nhiều nhất trên thế giới, thông tin từ Tổ chức Cứu trợ Hoang dã WildAid cho biết.

Có tổng cộng 8 loài tê tê trên toàn thế giới. Tất cả đều được ghi trong Sách Đỏ của Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) với mức độ nguy cấp khác nhau. Tuy nhiên, nạn săn trộm vẫn diễn ra mạnh mẽ, bất chấp những quy định về bảo vệ.

Bất kể là tê tê Java hay tê tê vàng, tất cả đều bị truy tìm để phục vụ cho mục đích thương mại. Theo thống kê, khoảng 116.990 đến 233.980 con tê tê đã bị giết giữa năm 2011 đến 2013 chỉ là một phần nhỏ trong tổng số thực tế.

Tê Tê Java – Tài sản quý giá của Đông Nam Á

Trong số các loài tê tê, tê tê Java (Manis javanica) đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng được phân loại CR – Cực kỳ nguy cấp bởi IUCN. Quần thể loài này đã giảm đến 80% trong 21 năm qua.

[Ngoài tê tê Java, còn có tê tê Philippines và tê tê Trung Quốc cũng nằm trong danh sách CR, tuy nhiên bài viết này sẽ tập trung vào tê tê Java].

Tê tê Java là loài chỉ sống ở Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam.

Tê tê Java, còn được gọi là tê tê Sunda, chỉ phân bổ duy nhất ở Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam. Chúng thường sống ở miền Trung và miền Nam, cũng như một số vùng thuộc Myanmar, Thái Lan, Lào và các quốc gia lân cận.

Chúng có chiều dài từ 75 đến 121cm và nặng khoảng 10kg. Con đực thường lớn hơn con cái.

Theo thông tin từ IUCN, tê tê Java hiện được coi là loài nguy cấp tại Việt Nam. Quần thể tê tê Java đã bị suy giảm đáng kể tại các khu bảo tồn ở Quảng Bình, Hà Tĩnh, và Quảng Nam do nạn săn bắn gia tăng từ những năm 1990.

Loài này thích sống trong các khu rừng và gần các khu vực canh tác, chúng chủ yếu ăn kiến và mối, giúp duy trì sự cân bằng trong hệ sinh thái.

Tê tê Java là tay leo trèo và bơi lội tài ba. (Ảnh: CC BY-SA 4.0).

Tê tê Java có khả năng leo trèo và bơi lội tốt, thích nghi với môi trường đất ngập nước như U Minh ở Việt Nam.

Các quốc gia nơi tê tê Java sinh sống đã có những nỗ lực nhằm bảo tồn loài này, bảo vệ các sinh cảnh thiên nhiên, đặc biệt từ khi một hiệp ước quốc tế được ký kết nhằm ngăn chặn nạn buôn bán tê tê.

Tại Việt Nam, Chính phủ đã ban hành một nghị định vào năm 2019 nhằm bảo vệ tê tê Java khỏi nạn săn trộm. Bên cạnh đó, các chuyên gia cũng đang chăm sóc và thả tê tê về tự nhiên.