Chồn ezmin trên đảo Chalky: vì sao New Zealand chi 300.000 USD để truy tìm một cá thể

Một con chồn, một chiến dịch tốn kém

Phát hiện một con chồn ezmin trên đảo Chalky—một địa điểm bảo tồn xa xôi của New Zealand—đã kích hoạt một chiến dịch truy tìm kéo dài nhiều tháng và tiêu tốn tới 300.000 USD. Số tiền và nguồn lực huy động khiến công chúng tranh luận, nhưng với những loài đặc hữu và môi trường mong manh ở đó, nhà chức trách cho rằng hành động là cần thiết.

Đảo Chalky: pháo đài cho các loài dễ tổn thương

Đảo Chalky thuộc vùng Fiordland, diện tích khoảng 5,2 km2, được quản lý như một khu bảo tồn không có động vật săn mồi. Trong hai thập kỷ qua, đảo này trở thành nơi cư trú an toàn cho nhiều loài bản địa, trong đó có thằn lằn bóng Te Kākahu, chim kiwi và vẹt kākāpō—loài vẹt đất không biết bay đang có số lượng hoang dã dưới 250 cá thể. Việc duy trì môi trường không có thú săn mồi là then chốt để bảo tồn những quần thể đó.

Phát hiện và phản ứng của nhà chức trách

Vào tháng 8/2022, nhân viên bảo tồn trên đảo ghi nhận sự xuất hiện của một con chồn ezmin đực thông qua hệ thống camera bẫy. Ngay sau đó, Bộ Bảo tồn New Zealand (DOC) triển khai một chiến dịch chuyên nghiệp kéo dài tám tháng với sự phối hợp của đội đặt bẫy, chó nghiệp vụ, camera bẫy ảnh, trực thăng và tàu thuyền nhằm bắt và tiêu diệt cá thể xâm nhập này. Động thái này nhằm hạn chế nguy cơ chồn ezmin làm tổn hại hệ sinh thái vốn được giữ khá nguyên vẹn trong nhiều năm.

Con chồn ezmin được phát hiện bằng camera trên đảo Chalky. (Ảnh: Bộ Bảo tồn New Zealand).

Tại sao chi phí có thể lên tới 300.000 USD?

Ủy ban môi trường của Quốc hội New Zealand công bố con số chi phí cho nhiệm vụ này ở mức 300.000 USD. Nhà chức trách giải thích rằng khoản chi không chỉ phục vụ trực tiếp cho việc đặt bẫy và truy vết, mà còn liên quan tới việc huy động phương tiện hàng hải, trực thăng, nhân sự chuyên môn và các tên nhân lực duy trì công tác trong một khu vực xa xôi, khó tiếp cận. Theo DOC, không hành động kịp thời có thể dẫn đến hậu quả nặng nề hơn—kể cả phương án di dời các cá thể vẹt kākāpō bằng máy bay, vốn tốn kém hơn rất nhiều và không bảo đảm nơi tái định cư an toàn.

Lịch sử và mối đe dọa từ loài xâm lấn

Chồn ezmin và chồn sương là hai loài được đưa tới New Zealand vào cuối thế kỷ 19 để kiểm soát thỏ, loài gây thiệt hại cho đồng cỏ chăn nuôi cừu. Tuy nhiên, những động vật ăn thịt này nhanh chóng trở thành mối đe dọa với hệ động vật bản địa vì chúng săn bắt chim và các loài nhỏ khác, góp phần làm tuyệt chủng một số phân loài. Theo DOC, các động vật săn mồi ngoại lai hiện tiêu diệt khoảng 25 triệu cá thể chim bản địa mỗi năm ở New Zealand và khiến gần 4.000 loài rơi vào nhóm bị đe dọa hoặc có nguy cơ tuyệt chủng.

Đặc điểm sinh học khiến chồn ezmin nguy hiểm

Chồn ezmin là động vật ăn thịt nhỏ nhưng hoạt bát, có khả năng chui vào hang, tổ và thậm chí bơi tốt. Chuyên gia Carolyn M. King từ Đại học Waikato nhận xét loài này đủ nhỏ để lọt vào tổ chim và luồn lách trong các hang thỏ hay hang chuột; năng lực bơi mạnh của chúng làm tăng nguy cơ xâm nhập những đảo nằm cách đất liền vài kilomet. Một nghiên cứu nhỏ cho thấy gần một nửa nhóm chồn ezmin có thể bơi liên tục hơn một giờ, do đó khả năng chúng vượt biển đến đảo Chalky (cách bờ 3–5 km) là có thực.

Chương trình predator-free 2050: bối cảnh chiến lược

New Zealand đã đặt mục tiêu loại bỏ các loài săn mồi ngoại lai khỏi môi trường tự nhiên trong nước, với cam kết tài chính đáng kể. Kể từ năm 2016, chính phủ đã chi hơn 300 triệu USD cho các chương trình xóa sổ chuột, thú có túi, chồn sương và chồn ezmin nhằm tiến tới mục tiêu ‘không có động vật ăn thịt’ vào năm 2050. Sự xuất hiện của một cá thể trên đảo Chalky được những người quản lý bảo tồn xem là lời nhắc mạnh mẽ về tầm quan trọng và tính cấp thiết của mục tiêu dài hạn này.

Tranh luận công chúng: chi phí một bên, rủi ro sinh thái một bên

Số tiền 300.000 USD khiến nhiều người băn khoăn khi so sánh với các nhu cầu công cộng khác. Nhưng DOC nhấn mạnh rằng chi phí phòng ngừa có thể rẻ hơn nhiều so với việc chịu hậu quả nếu quần thể một loài đặc hữu bị tàn phá—bao gồm các phương án cứu hộ đắt đỏ hoặc việc phục hồi quần thể sau tổn thất. Giám đốc hoạt động của DOC, Aaron Fleming, nêu quan điểm rằng chi phí cơ hội khi không hành động có thể còn lớn hơn nhiều so với khoản đầu tư hiện tại.

Những bài học rút ra cho quản lý đảo và bảo tồn

Vụ việc trên Chalky cho thấy: việc duy trì một hòn đảo không có động vật săn mồi đòi hỏi cảnh giác cao và khả năng phản ứng nhanh, đồng thời cần nguồn lực đáng kể cho cả công tác giám sát lẫn can thiệp. Camera bẫy, chó nghiệp vụ, tàu và trực thăng là những công cụ hữu hiệu trong môi trường đảo khó tiếp cận, nhưng chi phí và độ phức tạp hành chính của các chiến dịch như vậy là không nhỏ.

Kết luận: đánh đổi giữa chi phí và giá trị bảo tồn

Quyết định chi 300.000 USD để truy bắt một con chồn ezmin trên đảo Chalky phản ánh một lựa chọn chính sách: ưu tiên bảo vệ các quần thể đặc hữu và hệ sinh thái hòn đảo, bất chấp chi phí trước mắt. Với những loài có số lượng hoang dã rất thấp như kākāpō, rủi ro do một động vật ăn thịt ngoại lai xâm nhập có thể gây hậu quả lâu dài và không thể đảo ngược. Vụ việc cũng làm nổi bật thách thức rộng hơn mà New Zealand đang đối mặt trong hành trình hướng tới một hệ sinh thái không có loài săn mồi ngoại lai vào năm 2050.

FAQ

Chồn ezmin nguy hiểm như thế nào với đảo Chalky?
Chồn ezmin săn chim và động vật nhỏ khác; khả năng bơi tốt và kích thước nhỏ cho phép chúng xâm nhập tổ, hang và làm tổn hại quần thể các loài bản địa trên đảo Chalky.

Tại sao không dùng biện pháp di dời thay vì tiêu diệt?
Theo DOC, phương án di dời có thể tốn kém hơn rất nhiều và không nhất thiết đảm bảo nơi ở thay thế an toàn cho các loài bị đe dọa; do đó, loại bỏ cá thể gây rủi ro thường được chọn khi cần bảo vệ quần thể dễ tổn thương.

Chiến dịch này có liên quan gì tới mục tiêu predator-free 2050?
Sự kiện nhắc lại tầm quan trọng của chiến lược dài hạn: loại trừ động vật săn mồi ngoại lai để bảo vệ đa dạng sinh học bản địa là trọng tâm của chương trình mà New Zealand đang theo đuổi.

Để mở rộng góc nhìn về những cuộc so kè thú vị giữa các loài lớn trên cạn, bạn có thể đọc bài phân tích chuyên sâu về so sánh sức mạnh và chiến thuật giữa khỉ đột và sư tử tại So sánh sức mạnh khỉ đôt và sư tử trong các cuộc chạm trán.

Nếu bạn quan tâm đến các loài phát ra âm thanh ấn tượng và vai trò của âm thanh trong sinh thái, bài viết tổng hợp về những loài động vật ồn ào nhất sẽ cung cấp cái nhìn thú vị hơn: 13 loài phát ra âm thanh mạnh mẽ nhất hành tinh.

Và để xem một khoảnh khắc hành vi bất ngờ trong tự nhiên liên quan đến việc cá sấu bố mẹ chăm sóc đàn con, có thể tham khảo ghi chép từ National Chambal tại Cá sấu đực chở đàn con tại Chambal.