Khi thiên nhiên vặn to: 13 loài phát ra âm thanh mạnh mẽ nhất hành tinh

Tiếng động trong tự nhiên không chỉ là âm thanh — chúng là công cụ liên lạc, cảnh báo, thu hút bạn tình và săn mồi. Một số loài đã tiến hóa những giải pháp âm thanh cực đoan: từ tiếng kêu xuyên đại dương tới những vụ nổ siêu nhỏ do một chiếc càng gây ra. Dưới đây là các trường hợp đáng chú ý nhất, dựa trên các ghi nhận và quan sát được nêu trong báo cáo gốc.

Hiểu nhanh về âm thanh và phạm vi nghe của con người

Con người cảm nhận âm thanh trong một dải tần rộng (khoảng 20–20.000 Hz). Mức cường độ âm thường được đo bằng decibel (dB): con người nghe được từ khoảng 0 dB, âm thanh bình thường của tiếng hét người vào khoảng 70 dB, và khi vượt ngưỡng 120–130 dB tai có thể đau. Các loài động vật dùng cả tần số nằm trong và ngoài phạm vi nghe của chúng ta; nhiều tiếng gọi của chúng vượt xa sức nghe thông thường, nên chúng ta chỉ biết tới nhờ thiết bị và nghiên cứu.

Đại dương: những tiếng vọng có thể đi hàng trăm kilomet

Cá voi xanh được ghi nhận là loài ồn ào nhất trong số các động vật từng được biết đến. Tiếng kêu của chúng có thể đạt tới 118 dB theo các phép đo được trích dẫn, và các tần số thấp mà cá voi xanh phát ra có khả năng truyền đi rất xa — có ghi nhận rằng những tiếng này có thể nhận ra ở khoảng cách hơn 805 km. Trong một số so sánh, người ta còn đặt tiếng kêu của cá voi xanh bên cạnh các nguồn siêu ồn khác (ví dụ máy bay phản lực có mức âm thanh tham chiếu 140 dB), cho thấy quy mô năng lượng âm thanh con vật tạo ra là cực kỳ lớn.

Rừng, đồng bằng và những tiếng hét vang xa

Khỉ rú (howler monkey) là loài trên cạn ồn ào nhất, sống trong rừng mưa Nam Mỹ. Tiếng hét của con đực có thể đo được tới 88 dB ở khoảng cách 5 mét và nghe thấy ở khoảng cách lên tới 4,8 km. Giúp con khỉ đạt được khả năng này là một xương móng hình chữ U nằm trong họng — cấu trúc cộng hưởng giống chiếc túi, phóng đại âm thanh trước khi thoát ra ngoài.

Voi châu Phi dùng những tiếng rống có thành phần hạ âm (xuống tới khoảng 14 Hz) để truyền tin xa trên thảo nguyên; các báo cáo ghi rằng rống voi có thể đạt khoảng 117 dB, cho phép giao tiếp ở khoảng cách lớn mà mắt thường khó nhận ra.

Sư tử cũng nằm trong nhóm này với tiếng gầm có thể lên tới 114 dB và nghe thấy từ nhiều kilomet, phục vụ cho việc giữ liên lạc trong bầy và cảnh báo kẻ lạ.

Chim: tiếng gọi bạn tình và tiếng hét của rừng nhiệt đới

Chim dầu (oilbird) là một ví dụ đặc biệt: chúng sống tập trung trong các hang động để ngủ và sử dụng định vị bằng tiếng vang trong không gian tối. Mỗi cá thể có thể phát ra tiếng quác quác lên tới 100 dB khi đo ở khoảng cách gần; cả đàn hàng nghìn con có thể tạo nên một âm lượng rất lớn khi chúng tụ họp trong hang.

Chim Kakapo — loài vẹt đêm của New Zealand — có tiếng gọi bạn tình được ghi nhận lên tới 132 dB. Kakapo là loài chim có kích thước lớn và tuổi thọ cao so với nhiều loài vẹt khác.

Chim Chuông trắng (Procnias albus) ở rừng Amazon nổi tiếng với tiếng hét dùng để thu hút bạn tình; ghi nhận cho thấy chúng có thể đạt tới 125,4 dB — mức vượt quá nhiều nguồn tiếng ồn công nghiệp.

Lưỡng cư và loài nhỏ nhưng ầm ĩ

Nhái coqui (chỉ con đực hát) được ghi nhận phát ra tiếng kêu tới 100 dB (đo ở 1 mét). Ở môi trường bản địa Puerto Rico, âm thanh này là một phần quen thuộc của cảnh quan âm thanh; nhưng khi loài này xuất hiện ở nơi khác, tiếng kêu có thể gây phiền toái cho con người.

Côn trùng và những kĩ thuật khuếch đại âm thanh

Dế chũi Gryllotalpa vinae đào hang có hình dạng như loa để khuếch đại tiếng kêu của mình; máy ghi âm đặt ở 1 mét từ lỗ hang ghi nhận âm lượng lên đến 92 dB, và người quan sát có thể nghe tiếng chúng từ khoảng 600 mét. Chiếc hang hoạt động như một bộ cộng hưởng, giúp dế chuyển khoảng 30% năng lượng của cơ thể thành âm thanh hiệu quả hơn.

Ve sầu là một trong những côn trùng ồn ào nhất vào mùa hè: con đực của một số loài có khả năng tạo ra âm thanh tới khoảng 120 dB bằng cấu trúc trên bụng, dùng để thu hút con cái.

Những kỷ lục nhỏ hơn nhưng đáng chú ý

Bọ nước Micronecta scholtzi là một trường hợp thú vị về tỉ lệ âm lượng so với kích thước: một con bọ nhỏ như hạt gạo đã được ghi âm phát ra tới 105 dB — rất to so với cơ thể bé nhỏ của nó. Cơ chế tạo tiếng của loài này là cọ bộ phận sinh dục ngoài vào bụng, tương tự cách dế tạo âm thanh bằng ma sát.

Những cú “nổ” cơ học và siêu âm

Tôm bắn súng (pistol shrimp) không tạo tiếng kêu theo kiểu hát hay rống mà dùng một chiến lược vật lý: khép cặp càng cực nhanh để bắn ra vòi nước đạt vận tốc khoảng 100 km/h, tạo bong bóng áp suất thấp phía sau. Khi bong bóng sụp đổ sẽ phát ra một vụ nổ mini — mức ồn được ghi nhận có thể lên tới khoảng 200 dB — đủ mạnh để làm choáng con mồi và thậm chí gây nhiễu cho thiết bị siêu âm.

Dơi Bulldog (một loài dơi lớn sống ở vùng Caribe) phát ra tín hiệu siêu âm với cường độ rất lớn, có báo cáo ghi mức âm tới 140 dB — tuy nằm ngoài giới nghe của con người nhưng cho thấy khả năng sinh học tạo ra năng lượng âm thanh mạnh mẽ ở các loài sử dụng định vị bằng tiếng vang.

Những ghi nhận khác từ bộ sưu tập 13 loài

Danh sách này còn bao gồm nhiều loài khác với những đặc điểm âm thanh riêng: chim chuông trắng tạo ra tiếng hét cỡ 125,4 dB; nhái coqui và một số loài chim khác có thể đạt tới khoảng 100 dB; trong khi các loài lớn như sư tử hay voi có tiếng gầm/rống kéo dài, phục vụ mục tiêu giao tiếp lãnh thổ hay tập hợp đàn.

Khi tiếng ồn có ý nghĩa sinh tồn

Âm lượng cực đại không phải là mục tiêu duy nhất trong tiến hóa âm thanh. Với nhiều loài, chất lượng âm (tần số, thời lượng, mô hình lặp) mới là thứ quyết định chức năng: định vị, cảnh báo, thu hút bạn tình hay vô hiệu hóa con mồi. Một số loài phát triển cấu trúc giải phẫu hay hành vi để khuếch đại âm (ví dụ xương móng, hang dạng loa hoặc cặp càng), số khác tận dụng hiệu ứng vật lý (sụp đổ bong bóng) để đạt mục tiêu săn mồi.

Ghi nhớ khi tiếp cận tiếng động tự nhiên

Nếu bạn quan tâm tới âm thanh thiên nhiên, hai điều nên nhớ: (1) nhiều tiếng kêu mạnh nằm ngoài phạm vi nghe của con người, nên thiết bị thu và phân tích là cần thiết để hiểu trọn vẹn; (2) tiếng ồn có thể mang ý nghĩa sinh thái sâu sắc — từ giao tiếp cá nhân đến cấu trúc xã hội và chiến lược săn mồi. Những con số decibel giúp so sánh nhưng không thể thay thế bối cảnh hành vi và môi trường sống của từng loài.

Kết luận

Thế giới tự nhiên chứa đựng vô số chiến lược âm thanh kỳ lạ và ấn tượng. Từ tiếng kêu sâu lắng của cá voi xanh vang qua đại dương tới vụ nổ siêu nhỏ do một con tôm gây ra, mỗi cách phát âm phản ánh một sự thích nghi sinh tồn. Hiểu những âm thanh này nghĩa là hiểu thêm về cách các loài tương tác với thế giới — qua âm thanh, tự nhiên kể chuyện về bản thân nó.

Nếu bạn muốn mở rộng góc nhìn về hành vi bảo vệ và tương tác gia đình ở loài bò sát, bài viết cá sấu đực chở đàn con tại Chambal cung cấp những hình ảnh và phân tích thú vị về khoảnh khắc hiếm gặp trong tự nhiên, giúp bạn hiểu sâu hơn về sinh sản và nỗ lực bảo tồn loài Gavialis gangeticus.

Để khám phá khía cạnh tàn nhẫn hơn trong bản năng sinh tồn — khi động vật tiêu diệt đồng loại ngay từ khi còn non hoặc thậm chí trong tử cung — bạn có thể đọc bài những loài giết đồng loại từ khi mới sinh, bài viết giải thích cơ chế và ý nghĩa sinh thái của các chiến lược này.

Nếu chủ đề sức khỏe chế độ ăn và lợi ích dinh dưỡng thu hút bạn, bài củ đậu lợi ích cho tiêu hóa và miễn dịch trình bày rõ ràng về thành phần dinh dưỡng, tác động tới hệ vi sinh đường ruột và lưu ý an toàn khi sử dụng, hữu ích cho lựa chọn thực phẩm hàng ngày.