Tại sao biển Đại Tây Dương nóng nhưng bão vẫn bị dập tắt?

Biển ở vùng nhiệt đới Đại Tây Dương đang cho thấy mức nhiệt mặt nước cao bất thường, song số lượng cơn bão được đặt tên lại khiêm tốn. Tình huống này khiến nhiều người thắc mắc: nếu biển ấm lên là điều kiện thuận lợi cho bão, thì nguyên nhân nào đang kìm hãm chúng?

Hình ảnh thực tế: một tháng 7 bất thường

Mùa hè vừa qua ghi nhận mức nhiệt mặt nước ở vành đai giữa châu Phi và biển Caribbean lên tới trung bình 28°C, mức cao kỷ lục đối với tháng 7. Vùng này vốn là “cái nôi” của hầu hết bão mạnh ở Đại Tây Dương; trong những năm nhiều bão, như một vài năm trước đây, biển ấm đi đôi với hoạt động bão dày đặc.

Duy nhất cơn bão Don hình thành trong tháng 7-2023 ở Đại Tây Dương – (Ảnh: NOAA).

Vai trò then chốt của độ đứt gió

Một yếu tố quyết định mà các nhà khí tượng nhắc tới là độ đứt gió — sự thay đổi nhanh về tốc độ hoặc hướng gió theo chiều dọc hoặc theo khoảng cách ngắn trong không khí. Khi độ đứt gió ở mức cao, cấu trúc thẳng đứng cần thiết để hình thành và củng cố mắt bão bị phá vỡ. Nói cách khác, luồng gió mạnh ở các tầng khí quyển trên có thể cắt đứt phần đỉnh của cơn bão khiến hệ thống không thể tập trung năng lượng và mạnh lên.

El Niño và mối liên hệ với Đại Tây Dương

Hiện tượng El Niño đang hoạt động trên quy mô toàn cầu và theo quan sát, nó có liên quan đến mức độ đứt gió tăng cao ở Đại Tây Dương. Dù mặt biển ấm hơn — điều thường làm tăng độ ẩm và nguồn năng lượng cho bão — thì gió cắt mạnh lại tạo môi trường bất lợi, dẫn tới việc nhiều vùng biển dù ấm vẫn không phát triển thành những cơn bão mạnh.

Tình huống cụ thể năm nay: biển nóng nhưng bão “vắng mặt”

Thực tế trong tháng 7 vừa qua chỉ xuất hiện duy nhất một cơn bão đã được đặt tên: Don. Cơn bão này không để lại hậu quả đáng kể về mặt thiệt hại. Sự kết hợp giữa nhiệt mặt biển cao và độ đứt gió mạnh đã tạo nên nghịch lý: nguồn nhiệt có sẵn nhưng cấu trúc khí quyển không cho phép hệ thống bão hình thành hoặc tiến triển.

Điều gì có thể thay đổi trong thời gian tới?

Một số mô hình khí tượng cho thấy độ đứt gió ở Đại Tây Dương có khả năng suy giảm vào cuối tháng 8. Nhà dự báo Michael Lowry đã chỉ ra rằng nếu xu hướng này xảy ra, điều kiện sẽ thuận lợi hơn cho việc hình thành và phát triển bão. Khi độ đứt gió giảm, lượng nhiệt mặt biển dồi dào có thể được tận dụng để nuôi dưỡng hệ thống bão — và như vậy hoạt động bão có thể gia tăng nhanh chóng.

Cảnh báo từ các chuyên gia dự báo

Các đơn vị theo dõi thời tiết có uy tín cũng đã phát đi lời cảnh báo: trong hai tháng tiếp theo có nguy cơ xuất hiện những cơn bão lớn. Những dự báo này được nêu lên bởi Phil Klotzbach tại Đại học bang Colorado và Cơ quan dự báo thời tiết Vương quốc Anh (Met). Các cảnh báo tập trung vào khả năng gia tăng nguy hiểm nếu điều kiện khí quyển thay đổi theo hướng giảm độ đứt gió.

Diễn tiến và hệ quả thực tế

Nếu độ đứt gió suy yếu còn nhiệt mặt biển vẫn duy trì ở mức cao, khu vực Đại Tây Dương có thể trải qua một đoạn thời gian ngắn nhưng rất bão tố. Khi ấy, cường độ từng cơn bão có thể mạnh và tập trung năng lượng nhanh chóng, làm tăng rủi ro cho các vùng bờ biển và tàu thuyền trên biển. Ngược lại, nếu độ đứt gió tiếp tục duy trì ở mức cao, mùa bão có thể vẫn ở trạng thái êm ả dù biển vẫn ấm.

Nên theo dõi điều gì hàng tuần?

Đối với người quan tâm hoặc sống tại khu vực bị ảnh hưởng bởi bão, có vài thông số khí tượng quan trọng cần lưu ý khi theo dõi dự báo:

Mức nhiệt mặt biển ở vành đai nhiệt đới (khoảng nơi các sóng nhiệt trôi từ châu Phi về phía tây).
Xu hướng độ đứt gió theo dõi ở các tầng khí quyển: nếu nó giảm, khả năng bão gia tăng.
Các cảnh báo và phân tích từ các trung tâm dự báo uy tín để nắm kịp thời thay đổi nhanh.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Tại sao biển ấm nhưng bão không xuất hiện ngay lập tức?

Nhiệt mặt biển cung cấp năng lượng, nhưng bão còn cần một môi trường khí quyển ổn định theo chiều dọc. Nếu độ đứt gió cao, cấu trúc bão bị phá vỡ và hệ thống không thể phát triển dù biển ấm.

Độ đứt gió là gì và nó ảnh hưởng thế nào đến bão?

Độ đứt gió mô tả sự thay đổi về tốc độ hoặc hướng gió theo chiều dọc hoặc theo không gian ngắn. Đứt gió lớn làm xáo trộn cấu trúc cột khí quyển cần thiết để bão mạnh lên.

El Niño có phải nguyên nhân duy nhất làm tăng độ đứt gió?

El Niño được ghi nhận là một trong các yếu tố liên quan đến thay đổi mẫu gió quy mô lớn, nhưng các biến đổi khác trong khí quyển cũng tác động. Trong bài gốc chỉ nêu El Niño là yếu tố góp phần làm độ đứt gió ở Đại Tây Dương cao hơn bình thường.

Kết luận: cảnh giác nhưng không hoảng sợ

Tóm lại, thực trạng một Đại Tây Dương nóng với ít bão xuất hiện không phải là nghịch lý vô nghĩa mà là kết quả tương tác phức tạp giữa nhiệt nước biển và cấu trúc gió trên không. Biến động như El Niño có thể làm tăng độ đứt gió, tạm thời cản trở hoạt động bão. Tuy nhiên, khi các điều kiện khí quyển thay đổi (ví dụ độ đứt gió suy giảm), nguồn nhiệt dồi dào từ mặt biển có thể thúc đẩy giai đoạn bão mạnh hơn. Do đó, theo dõi dự báo định kỳ vẫn là cách hành động khôn ngoan cho vùng ven biển và những người di chuyển trên biển.

Để thuận tiện cho việc cập nhật thông tin, hãy theo dõi các bản tin thời tiết từ các trung tâm dự báo uy tín và chuẩn bị phương án an toàn khi có cảnh báo bão.

Để mở rộng hiểu biết về văn hóa ẩm thực kết hợp khoa học nguyên liệu và kỹ thuật tạo lớp vỏ giòn cho món kẹo truyền thống, bạn có thể đọc thêm bài cách làm kẹo hồ lô và lớp vỏ giòn — bài viết này phân tích nguồn gốc, thành phần và mẹo để đạt được bề mặt bóng và giòn.

Nếu bạn quan tâm tới những câu chuyện lịch sử về vùng lưu đày và điều kiện khắc nghiệt từng khiến tù nhân khiếp sợ, hãy tham khảo chuyên mục mô tả hành trình lưu đày với bài hành trình lưu đày Ninh Cổ Tháp khắc nghiệt để hiểu rõ lý do nơi này bị coi là thử thách tột cùng.

Và nếu tò mò về các nét cơ thể hiếm gặp có thể quan sát bằng mắt thường, bạn sẽ tìm thấy hướng dẫn nhận biết ở nhận biết 12 đặc điểm cơ thể hiếm gặp, giải thích cách kiểm tra và ý nghĩa cơ bản của từng đặc điểm.