Thành phố 404 ở Cam Túc: Di tích bí mật của chương trình hạt nhân Trung Quốc

Giữa những hoang mạc và vùng thưa dân của tỉnh Cam Túc tồn tại một khu đô thị ít được nhắc tới nhưng giữ vai trò then chốt trong lịch sử khoa học – một nơi gần như biến mất khỏi bản đồ công khai và gắn với nỗ lực phát triển vũ khí hạt nhân trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh.

Vị trí và cách tiếp cận: một địa điểm «khép kín»

Khu vực này, thường được biết dưới tên mã là “404”, tọa lạc gần ga Đê Oa Phố thuộc thành phố Ngọc Môn, tỉnh Cam Túc. Theo các tư liệu có trong bài gốc, để vào khu vực phải đi qua ga Đê Oa Phố và xin phép tại đồn cảnh sát địa phương — dấu hiệu cho thấy nơi đây từng chịu sự kiểm soát an ninh chặt chẽ.

Lịch sử hình thành trong bối cảnh Chiến tranh Lạnh

Sự xuất hiện của “404” gắn liền với quyết tâm của Trung Quốc trong giai đoạn cạnh tranh hạt nhân toàn cầu. Vào thời điểm cả Hoa Kỳ và Liên Xô đã sở hữu kho vũ khí hạt nhân, nước này tập trung nguồn lực để xây dựng chương trình riêng. Những người có trình độ cao về khoa học kỹ thuật được tuyển tập tập trung ở vùng đất hoang sơ với toạ độ ghi nhận là 97,21 độ kinh đông và 40,10 độ vĩ bắc, biến nơi từng là cánh đồng hoang thành trung tâm nghiên cứu kín đáo.

Vai trò của các nhà khoa học và biểu tượng chuyên môn

Trong lực lượng nhân sự được huy động, có những nhà vật lý và chuyên gia được coi là nền tảng của chương trình hạt nhân và cả công tác không gian sau này. Một nhân vật được nhắc tới trong nguồn gốc là Đặng Giá Tiên, người được coi là đóng góp quan trọng cho nền vật lý hạt nhân tại Trung Quốc. Những chuyên gia như vậy đã đặt nền móng cho nhiều công trình khoa học trọng yếu ngay trong lòng khu vực 404.

Hạ tầng ngầm và bảo vệ bí mật

Do tính chất nhạy cảm, nhiều công trình tại đây được xây dựng ngầm. Bên dưới thành phố có hệ thống hầm trú ẩn và công trình phục vụ an ninh, điều này giải thích vì sao nơi này không xuất hiện trên bản đồ dân sự thông thường. Cách che giấu thông tin và kiểm soát tiếp cận đã khiến khu vực trở thành một không gian gần như tách rời với phần còn lại của vùng miền.

Môi trường làm việc và rủi ro phóng xạ

Tại một số điểm trong khu vực tồn tại bãi chôn lấp chất thải liên quan tới hoạt động hạt nhân. Những công nhân làm việc gần khu vực này phải đối mặt với mức phơi nhiễm phóng xạ cao, theo mô tả: trong ca làm, họ buộc phải rời khỏi vị trí theo chu kỳ để giảm thời gian tiếp xúc. Sau khi kết thúc ca, trang phục bảo hộ được chôn cất; nếu quy trình không được thực hiện nghiêm ngặt, nguy cơ tiếp xúc trực tiếp với chất phóng xạ dẫn đến hậu quả sức khỏe nghiêm trọng là hiện hữu, gồm rụng tóc và các biến chứng khác.

Di sản nhân lực: nghĩa trang và ký ức

Ở sườn một ngọn núi gần khu vực có một nghĩa trang lớn, nơi an nghỉ của những kỹ sư, công nhân và nhà khoa học từng làm việc tại đây. Nhiều người không trở về quê nhà; họ cống hiến phần đời còn lại cho chương trình và được chôn cất gần nơi họ đã làm việc. Sau hơn sáu thập kỷ, dù một phần khu vực đã bị bỏ hoang và dân cư rời đi, những dấu vết này vẫn kể câu chuyện về những hi sinh thầm lặng trong một dự án quốc gia.

Tình trạng hiện tại và di sản lịch sử

Theo các dữ kiện được nêu, khu vực đã trải qua giai đoạn suy giảm hoạt động và nhiều phần trở nên hoang phế. Tuy nhiên, tầm ảnh hưởng của nơi này đối với sự phát triển năng lực hạt nhân và nền tảng cho các công trình khoa học sau đó vẫn không thể phủ nhận. Dù ít khi xuất hiện trên bản đồ công khai, giá trị lịch sử và kỹ thuật của “404” nằm ở vai trò một trung tâm nghiên cứu bí mật từng quy tụ nhân tài và kỹ thuật trọng yếu.

Những câu hỏi cần cân nhắc khi nhìn lại

• Làm sao để cân bằng giữa yêu cầu an ninh quốc gia và minh bạch lịch sử khi nói về những địa điểm như 404?
• Di sản môi trường từ hoạt động hạt nhân cần được tiếp cận vì lợi ích cộng đồng như thế nào, đặc biệt liên quan đến bãi chôn lấp chất thải và sức khỏe người lao động?
• Những bài học về quản lý rủi ro phóng xạ và an toàn lao động rút ra từ quá trình vận hành khu vực này là gì?

Những câu hỏi trên không có lời giải đơn giản, nhưng việc đặt ra vẫn cần thiết để hiểu rõ hơn tác động đa chiều của các chương trình khoa học quân sự trong quá khứ.

Ghi nhớ mà không quên trách nhiệm

Xem xét mọi góc độ — từ đóng góp khoa học tới chi phí con người và môi trường — giúp ta nhìn nhận khu vực 404 như một minh chứng cho cách các quốc gia nhập cuộc vào cuộc chạy đua công nghệ trong thế kỷ 20. Di sản ấy vừa là niềm tự hào về năng lực khoa học, vừa là lời nhắc về hệ quả cần được quản lý thận trọng.

Hỏi đáp ngắn

1. Tại sao khu vực 404 không xuất hiện trên bản đồ?

Đây là kết quả của việc giữ bí mật vì mục tiêu an ninh; nhiều công trình và cơ sở đòi hỏi kiểm soát thông tin chặt chẽ nên không được đưa vào bản đồ công khai.

2. Ai là những người chủ chốt từng làm việc tại đó?

Các tài liệu ghi nhận có nhiều nhà khoa học và kỹ sư hàng đầu được điều động đến khu vực này, trong đó có nhân vật nổi bật là Đặng Giá Tiên, người đóng góp vào sự phát triển của ngành vật lý hạt nhân tại Trung Quốc.

3. Những rủi ro môi trường đã được đề cập là gì?

Các rủi ro xoay quanh phơi nhiễm phóng xạ và bãi chôn lấp chất thải hạt nhân; quy trình xử lý vật liệu nhiễm xạ và bảo hộ lao động là những yếu tố then chốt để giảm thiểu tác động.

Kết luận

Thành phố mã hóa 404 ở Cam Túc là một trong những dấu tích quan trọng của một chương trình khoa học mang tính chiến lược. Sự tồn tại của nó nhắc nhớ về những quyết định lịch sử trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, cũng như về chi phí con người và môi trường đi kèm. Khi nghiên cứu và ghi lại quá khứ, cần vừa trân trọng những thành tựu, vừa thấu hiểu hậu quả, để rút ra bài học cho quản lý khoa học và an toàn trong tương lai.

Thành phố này còn được đặt tên theo con số mã hóa giống như thành phố ma.

Để mở rộng góc nhìn về các khoáng sản chiến lược và hệ lụy môi trường ở Trung Quốc, bạn có thể đọc thêm bài viết mỏ beryli Tân Cương: tiềm năng và rủi ro môi trường – phân tích này làm rõ vì sao trữ lượng khoáng sản quan trọng lại đi kèm thách thức khai thác và tác động sinh thái.

Nếu bạn quan tâm tới các công trình giao thông phức tạp và ảnh hưởng đô thị, bài phân tích về cầu vượt Huangjuewan nhiều tầng ở Trùng Khánh cung cấp góc nhìn chi tiết về quy mô, mục tiêu và cách người dân nhìn nhận những nút giao khổng lồ này.

Về giải pháp kỹ thuật rút ngắn tiến độ thi công cầu, bài viết về máy nối nhịp SLJ900/32 hiệu quả 580 tấn mô tả thiết bị chuyên dụng giúp nâng, đặt dầm và giảm nhu cầu giàn giáo cùng nhân lực trên các dự án cầu lớn.