Kỹ thuật điều trị ung thư: tiến bộ, thách thức và cách phòng ngừa cần biết

Ung thư vẫn là một gánh nặng y tế lớn trên toàn cầu, nhưng trong vài thập niên qua khoa học đã mang đến nhiều thay đổi quan trọng. Bài viết này tổng hợp những con số và nhận định chính xác đã được ghi nhận, giải thích vì sao một số loại ung thư có thể phòng ngừa, nêu rõ những phương pháp điều trị truyền thống và các hướng tiếp cận mới đang được nghiên cứu hoặc áp dụng, đồng thời điểm qua thực trạng tại Việt Nam.

Các loại ung thư xuất hiện nhiều nhất trên thế giới

Các thống kê toàn cầu cho thấy có bảy nhóm ung thư xuất hiện với tần suất cao nhất. Danh sách này phản ánh cả số ca mắc mới lẫn mức độ phổ biến ở cả nam và nữ.

7 bệnh ung thư thường gặp trên thế giới là ung:
thư phổi, vú, ruột già, dạ dày, gan, tuyến tiền liệt, cổ tử cung.

Số ca ước tính hàng năm cho một số loại tiêu biểu gồm: ung thư phổi khoảng 1,35 triệu ca; vú khoảng 1,15 triệu ca; ung đại trực tràng khoảng 1,02 triệu ca; dạ dày khoảng 934.000 ca; gan 626.000 ca; tuyến tiền liệt 679.000 ca; và cổ tử cung khoảng 493.000 ca mỗi năm. Với cổ tử cung, phần lớn các trường hợp (khoảng 82%) liên quan đến nhiễm virus HPV.

Yếu tố gây rủi ro đã được xác định cho từng nhóm

Một số nguyên nhân chính đã được ghi nhận và liên hệ chặt chẽ với tăng nguy cơ mắc bệnh:

• Ung thư phổi: mối liên hệ rõ rệt với hút thuốc lá.
• Ung thư dạ dày: liên quan tới nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori và thói quen ăn các thực phẩm bảo quản lâu như cá khô, thức ăn hun khói, dưa muối, mắm.
• Ung thư đại trực tràng: có mối liên hệ với chế độ ăn nhiều thịt và mỡ động vật, ít chất xơ; lối sống ít vận động và béo phì cũng góp phần.
• Ung thư gan: phần lớn có liên quan đến viêm gan siêu vi (đặc biệt là viêm gan B và C) và yếu tố nấm mốc trên ngũ cốc ở một số vùng nhiệt đới.

Tình hình ung thư tại Việt Nam

Tại Việt Nam, con số ước tính mỗi năm có khoảng 100.000–150.000 ca mắc mới và khoảng 70.000 người tử vong vì ung thư. Các loại ung thư thường gặp có sự khác biệt giữa nam và nữ.

GS Nguyễn Chấn Hùng

Ở nam giới tại các nghiên cứu ở TP.HCM và Hà Nội, mười nhóm ung thư đứng hàng đầu gồm: gan, phổi, dạ dày, đại trực tràng, tuyến tiền liệt, hốc miệng, vòm hầu, thực quản, lymphoma và bệnh bạch cầu. Ở nữ giới, các loại phổ biến là: cổ tử cung, vú, đại trực tràng, phổi, dạ dày, gan, buồng trứng, tuyến giáp, thân tử cung và bệnh bạch cầu.

Phòng ngừa: bao nhiêu là khả thi?

Theo dẫn chứng từ Tổ chức Y tế Thế giới được nêu, khoảng một phần ba số trường hợp ung thư trên toàn cầu có thể phòng ngừa được. Điều này nghĩa là can thiệp vào hành vi và yếu tố nguy cơ có thể giảm số ca mới.

Một số biện pháp phòng ngừa thực tế rõ ràng từ dữ kiện gồm:

• Tránh hút thuốc: thuốc lá đóng vai trò lớn trong ung thư phổi — 85% trường hợp ở nam và 47% ở nữ được liên hệ với hút thuốc.
• Tiêm chủng phòng ngừa viêm gan siêu vi: có thể giảm nguy cơ tiến triển thành ung thư gan bằng cách loại bỏ nguồn nhiễm viêm gan siêu vi.
• Chế độ ăn và vệ sinh thực phẩm: giảm tiêu thụ thực phẩm bảo quản lâu, tăng rau quả tươi có thể giúp giảm nguy cơ ung thư dạ dày và hỗ trợ sức khỏe tiêu hóa.
• Điều chỉnh chế độ ăn và hoạt động thể chất: giảm thịt đỏ, tăng chất xơ, duy trì vận động và kiểm soát cân nặng liên quan đến giảm nguy cơ ung thư đại trực tràng.
• Tầm soát phát hiện sớm: các kỹ thuật chẩn đoán hiện đại giúp phát hiện sớm ung thư vú và cổ tử cung, cải thiện cơ hội điều trị thành công.

Về ung thư vú, khoảng 10% trường hợp có liên quan tới di truyền, chủ yếu do đột biến gen BRCA1 và BRCA2. Những yếu tố sinh dục, tình trạng béo phì, tiêu thụ rượu và việc dùng hoóc-môn bổ sung cũng được ghi nhận là nguy cơ góp phần.

Phác đồ điều trị truyền thống và vai trò kết hợp

Ba phương pháp cơ bản được áp dụng rộng rãi trong điều trị ung thư là phẫu thuật, hóa trị và xạ trị. Khi phối hợp hợp lý — ví dụ phẫu-xạ-hóa trị đa mô thức — kết quả điều trị thường tốt hơn so với dùng đơn lẻ.

Phẩu thuật chỉ là một trong nhiều biện pháp chữa trị ung thư

Những kỹ thuật mới: xu hướng và ví dụ cụ thể

Trong những năm gần đây, một số hướng điều trị được mô tả là bổ sung hoặc mở rộng kho vũ khí chống ung thư:

Liệu pháp miễn dịch

Liệu pháp miễn dịch (immunotherapy) đang được xem là một “vũ khí” mới bên cạnh phẫu thuật, xạ trị và hóa trị. Trong nhiều trường hợp, liệu pháp miễn dịch được dùng hỗ trợ để gia tăng hiệu quả điều trị chính.

Vaccine kháng ung thư

Đây là dạng liệu pháp miễn dịch chủ động; nhiều loại vaccine đang được thử nghiệm lâm sàng với các bệnh như melanoma, ung thư tế bào thận, ung thư đại trực tràng, ung thư tiền liệt tuyến và các ung thư hạch.

Kháng thể đơn dòng

Kháng thể đơn dòng là liệu pháp miễn dịch thụ động, được sản xuất bên ngoài cơ thể và dùng để tấn công tế bào ung thư hoặc dẫn thuốc trực tiếp tới khối u. Hai ví dụ được nêu là Rituxan (rituximab) dùng cho một số lymphoma và Herceptin (trastuzumab) dùng trong ung thư vú giai đoạn tiến triển. Ngoài ra còn có kháng thể được gắn thuốc hoặc chất phóng xạ để dẫn các tác nhân tiêu diệt tới tế bào ung thư.

Liệu pháp nhắm trúng đích

Những thuốc nhắm vào phân tử đặc hiệu liên quan đến sinh ung và tăng trưởng khối bướu can thiệp vào các “đích phân tử”. Nhiều liệu pháp trong nhóm này đang ở các giai đoạn nghiên cứu tiền lâm sàng hoặc lâm sàng, và một số đã được chấp thuận để sử dụng.

Thực tế tiếp cận ở nước đang phát triển

Nhiều loại thuốc và liệu pháp mới có hiệu quả nhưng giá thành cao. Ở các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam, chi phí là một rào cản lớn khiến người dân chưa thể tiếp cận ngay lập tức với mọi phương pháp điều trị tiên tiến. Hy vọng đặt vào việc giảm giá dần theo thời gian để mở rộng quyền tiếp cận.

Khuyến nghị dành cho người quan tâm

Dựa trên các bằng chứng và nhận định đã có, những điểm chính cần lưu ý là:

• Ưu tiên phòng ngừa: bỏ thuốc lá, tiêm chủng nếu có chỉ định, cải thiện dinh dưỡng và vận động.
• Chủ động tham gia tầm soát: phát hiện sớm giúp tăng cơ hội điều trị thành công ở một số loại như vú và cổ tử cung.
• Hiểu rõ lựa chọn điều trị: phẫu thuật, xạ trị, hóa trị vẫn là nền tảng; liệu pháp miễn dịch, kháng thể đơn dòng và thuốc trúng đích là những bổ sung hứa hẹn nhưng có chi phí cao.

Câu hỏi thường gặp

Ung thư có thể phòng ngừa hoàn toàn không?

Một phần lớn các trường hợp có thể giảm nguy cơ nếu loại bỏ yếu tố gây hại; theo dữ liệu, khoảng 1/3 số ca trên thế giới nằm trong phạm vi có thể phòng ngừa.

Tại sao tầm soát lại quan trọng?

Vì một số loại ung thư như vú và cổ tử cung có thể phát hiện ở giai đoạn sớm bằng kỹ thuật chẩn đoán hiện đại, việc tầm soát giúp điều trị hiệu quả hơn.

Các liệu pháp mới có áp dụng ở Việt Nam không?

Nhiều phương pháp được nghiên cứu và một số đã được thử nghiệm lâm sàng; tuy nhiên chi phí và điều kiện triển khai là rào cản lớn trước khi trở nên phổ biến tại các nước đang phát triển.

Kết luận

Ung thư vẫn là thách thức y tế toàn cầu, nhưng nhiều loại có thể ngăn ngừa hoặc điều trị hiệu quả hơn nhờ tiến bộ khoa học. Kết hợp phòng ngừa, tầm soát và can thiệp điều trị hợp lý sẽ giúp giảm gánh nặng bệnh tật. Ở cấp cá nhân, thay đổi hành vi có thể đem lại lợi ích rõ rệt; ở cấp hệ thống, mở rộng tiếp cận kỹ thuật mới và thuốc là chìa khóa để cải thiện kết quả điều trị.

Để hiểu thêm về lợi ích dinh dưỡng và những lưu ý khi dùng một số loại thực phẩm có thể liên quan đến sức khỏe, bạn có thể tham khảo bài viết tác dụng và lưu ý khi dùng quả na cung cấp góc nhìn chi tiết về quả na, các dưỡng chất chính và cách sử dụng an toàn.

Nếu bạn quan tâm đến nguồn dinh dưỡng giàu protein, chất xơ và những cảnh báo cần biết khi tiêu thụ, bài viết lợi ích sức khỏe và lưu ý khi ăn lạc phân tích công dụng của đậu phộng và nhóm người nên thận trọng.

Trong trường hợp cần biết các bước sơ cứu ban đầu khi nghi ngộ độc do rượu hoặc nhận diện dấu hiệu nguy hiểm, tài liệu hướng dẫn sơ cứu cơ bản cho ngộ độc rượu sẽ cung cấp quy trình cứu trợ ban đầu và các dấu hiệu cần gọi cấp cứu.